Markmið þeirrar hugmyndasamkeppni, sem nú er hafin, um framtíðarskipulag Gömlu hafnarinnar í Reykjavík, er að draga fram hugmyndir sem sameina mismunandi þætti sem að verkefninu snúa og eru aðallega þessir:
Framtíðarsýn Faxaflóahafna sf.
Gamla höfnin sem hluti miðbæjarins
Varðveisla og þróun léttari starfsemi innan Gömlu hafnarinnar
Hugsanlegar landfyllingar og íbúðabyggð
Friðun, verndun sögu og minja
Hugmyndabanki fyrir vinnu við Aðalskipulag Reykjavíkur sem nú er í endurskoðun
Sýna fram á leiðir í samgöngumálum í takt við tillögu
Samkeppnisform
Samkeppnin er opin almenn hugmyndasamkeppni. Samkeppnin er tvíliða, þ.e. annars vegar opin fagaðilum, arkitektum og skipulagsfræðingum, sem skila inn hefðbundnum heildstæðum skipulagshugmyndum (hluti A) einnig almenningi sem getur skilað inn hugmyndum og ábendingum með ýmsu sniði.Gert er ráð fyrir að valdar hugmyndir nýtist við áframhaldandi skipulagsvinnu á svæðinu.(hluti B).
Ein og sama samkeppnislýsingin gildir fyrir báða hluta samkeppninnar. A-hluti samkeppninnar er unninn í samvinnu við Arkitektafélag Íslands.
Hægt er að skrá sig í samkeppnina og nálgast samkeppnisgögn á vef Arktitektafélags Íslands með því að smella hér.
Dómnefnd
Sjö manna dómnefnd skipa eftirtaldir aðilar.
Tilnefndir af verkkaupa:
Júlíus Vífill Ingvarsson, formaður dómnefndar, borgarfulltrúi, formaður stjórnar Faxaflóahafna sf. og skipulagsráðs.
Dagur B. Eggertsson, borgarfulltrúi og situr í stjórn Faxaflóahafna sf.
Lena Helgadóttir, arkitekt FAÍ.
Gísli Gíslason, hafnarstjóri Faxaflóahafna sf.
Tilnefndir af Arkitektafélagi Íslands:
Þorvaldur S. Þorvaldsson, arkitekt FAÍ.
Valdís Bjarnadóttir, arkitekt FAÍ.
Harpa Stefánsdóttir, arkitekt FAÍ.
Ritari dómnefndar er Ásdís Ingþórsdóttir, arkitekt FAÍ.
Verðlaun
Heildarverðlaun í samkeppninni eru 14.000.000 kr.
Tímaáætlun samkeppni
Samkeppnisgögn afhent 7. júní 2009
Vettvangsskoðun 16. júní 2009
Fyrri skilafrestur fyrirspurna 19. júní 2009
Svör við fyrri fyrirspurnum 24. júní 2009
Seinni skilafrestur fyrirspurna 11. september 2009
Svör við seinni fyrirspurnum 18. september 2009
Skilafrestur tillagna 6. október 2009
Niðurstaða dómnefndar lok nóvember 2009
Framtíðarsýn Faxaflóahafna sf.
Faxaflóahafnir sf
Eitt af meginmarkmiðum með stofnun sameinaðs hafnarfyrirtækis þann 1. janúar 2005, sem tekur yfir hafnirnar í Reykjavík, á Grundartanga, á Akranesi og í Borgarnesi, var að tryggja að gáttir samfélagsins inn og út úr landinu verði svo víðar að ekki þrengi að þessum slagæðum efnahags þjóðarinnar. Auk þess að tryggja jákvæð áhrif á umhverfi sitt með skynsamlegri nýtingu lands og hagkvæmri uppbyggingu innviða á sviði hafnarmála. Í viljayfirlýsingu sem myndar grunninn að stofnun Faxaflóahafna sf. er m.a. kveðið á um að Faxaflóahafnir sf. skuli skapa ný sóknarfæri í uppbyggingu þjónustu og atvinnurekstri á yfirráðasvæðum sínum.
Saga Gömlu hafnarinnar í Reykjavík
Allt frá árinu 1917 þegar Gamla höfnin í Reykjavík var tekin í notkun hefur hún verið í stöðugri þróun. Um áratugaskeið var hún meginvettvangur inn- og útflutnings íslendinga, fiskihöfn og aðstaða útgerðar. Í áranna rás hefur hlutverk hennar breyst. Inn- og útflutningur hefur verið fluttur í Sundahöfn og hlutverk hafnarinnar sem fiski- og þjónustuhöfn fyrir skip hefur minnkað. Aðstaða útgerðar og fiskvinnslu er nú eingöngu í vesturhluta hafnarinnar, en viðgerðaraðstaða fyrir skip og báta er smám saman að flytjast burt. Á síðustu árum hefur hlutur skemmtiferðaskipa og útgerðar sem tengist ferðaþjónustu orðið sífellt stærri og meira áberandi. Á grundvelli þessarar þróunar og breyttrar landnotkunar umhverfis höfnina er nauðsynlegt að mæta breyttum viðhorfum og aðstæðum. Frá upphafi hefur Gamla höfnin verið mikilvægur hlekkur í borgarlífinu og hún nátengd miðborg Reykjavíkur og miðborgarlífinu. Þær breytingar sem orðið hafa á Kvosinni og höfninni hafa e.t.v. ekki hin síðari ár haldist fullkomlega í hendur og því er mikilvægt að skoða með hvaða hætti unnt er að haga starfsemi hafnarinnar þannig að hún styðji við þróun og uppbyggingu miðborgarinnar um leið og hún opnar fyrir eigin vöxt. Friðun og verndun sögulegra minja í Gömlu höfninni auk virðingar við ríka sögu hennar er hluti af framtíðarsýn Faxaflóahafna. Gott skipulag er því framtíðarsýn sem tekur tillit til umhverfis og nýtir fortíð og sögu til innblásturs.
Fyrr á öldum, áður en hafnarmannvirki voru byggð í Reykjavík, var víkin þar sem Gamla höfnin er nú aðkoma erlendra gesta. Síðar varð Gamla höfnin anddyri Íslands og höfuðborgarinnar og er mikil saga tengd ýmsum viðburðum í því sambandi. Mikilvægt er að framtíðarskipulag hafi ákveðna skírskotun til þeirrar sögu.
Framtíðarsýn Faxaflóahafna sf
Framtíðarsýn Faxaflóahafna fyrir Gömlu höfnina í Reykjavík felst aðallega í að draga fram hina ólíku kosti sem hafnarsvæðið býr yfir. Frá D–reit í austri og Örfirisey í vestri er fjölbreytt athafnalíf og landrými sem í felast sóknarfæri til þróunar og uppbyggingar. Gamla höfnin er hluti miðborgarinnar og þar má benda á leiðir til að fegra og auðga mannlífið. Úti í Örfirisey eru möguleikar á að móta nýja byggð með sérstæðu yfirbragði.
Skipulagsbreytingar og breytingar í atvinnulífi leiða til þess að nauðsynlegt er að vinna heildarskipulag fyrir svæðið.
Þyngri hafnarstarfsemi hefur verið að flytjast á önnur hafnarsvæði sem staðsett eru fjær miðborginni og eru betur fallin til slíkrar starfsemi svo sem Sundahöfn og Grundartangi. Þessi þróun er þegar hafin m.a. með nýju skipulagi í Austurhöfn og á Mýrargötu. Rekstur loðnu- og síldarbræðslu hefur lagst af og tilflutningur hefur orðið á löndum sjávarafla úr Austurhöfn í Vesturhöfn svo dæmi séu tekin.
Gera má ráð fyrir að léttari hafnarstarfsemi komi til með að eflast í Gömlu höfninni í náinni framtíð. Í þeim efnum má nefna aðstöðu fyrir trillur og smábáta og rekstur fiskimarkaðar sem tengist smábátaútgerð. Einnig má benda á starfsemi sem tengist ferðaþjónustu og tómstundum svo sem útgerð hvalaskoðunar- og stangveiðibáta. Þá hefur sportveiðibátum og skútum fjölgað mjög sem og veitingahúsum við höfnina. Veglegt sjóminjasafn opnaði fyrir nokkrum árum við Grandagarð og Tónlistar- og ráðstefnuhús er í byggingu í Austurhöfn. Gert er ráð fyrir því að siglingaklúbburinn Brokey setji upp aðstöðu sína við Ingólfsgarð. Varðskipið Óðinn og dráttarbáturinn Magni standa við safnabryggjuna í tengslum við Sjóminjasafnið. Gert er ráð fyrir að smærri skemmtiferðaskip svo og innlend og erlend rannsóknarskip hafi aðstöðu á Miðbakka, í Austurhöfninni og við Ægisgarð.
Í Vesturhöfninni verði áfram gert ráð fyrir aðstöðu útgerðar og fiskvinnslu sem samræmist nýju umhverfi. Miðað er við að löndun úr frystiskipum og gámaflutningar því tengdu flytjist í framtíðinni þangað sem aðstaða fyrir slíkt er betri.
Samkvæmt aðalskipulagi á hverjum tíma hefur landnotkun við Gömlu höfnina miðast við hafnsækna starfsemi. Hugtakið „hafnsækin starfsemi“ var áður túlkuð þröngt þannig að eingöngu var litið til fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækja eða þjónustufyrirtækja sem nánast eingöngu voru í þjónustu sem tengdist sjávarútvegi eða sjóflutningum. Á undanförnum árum hefur ýmislegt breyst varðandi starfsemi einstakra fyrirtækja innan skipulagssvæðis Gömlu hafnarinnar og hefur sú breyting annars vegar átt sér stað með formlegri breytingu á skipulagi en hins vegar í tengslum við breytta starfsemi einstakra fyrirtækja sem eru á hafnarsvæðinu. Sem dæmi um þessa breytingu, þar sem skipulagi hefur verið breytt, má nefna svonefndan TRH-reit og Mýrargötu- og slippareit, en varðandi hið síðarnefnda má benda á verulega breytta starfsemi fyrirtækja í Örfirisey, þar sem breytt starfsemi fyrirtækja byggir aðeins að hluta til á breyttu skipulagi svæðisins.
Talsverð umræða hefur verið um landfyllingar í Örfirisey til vesturs og breytt skipulag sem miðist við að þar geti risið íbúðabyggð. Ljóst er að gæta þarf að ýmsum þáttum í því efni. Rætt hefur verið um flutning olíubirgðastöðvar úr Örfirisey og telja Faxaflóahafnir sf. ástæðu til að skoða kosti og galla þess bæði er varðar framtíðarskipulag svæðisins sem og í samhengi við borgarmyndina. Ljóst er að staðsetning olíubirgðastöðvar í Örfirisey takmarkar það svæði sem kann að vera áhugavert undir íbúðabyggð og umsvif útgerðar og fiskvinnslu í Vesturhöfninni setja slíkri byggð einnig ákveðin takmörk. Eftir sem áður eru Faxaflóahafnir sf. reiðubúnar að gera ráð fyrir breyttri landnotkun á hluta Örfiriseyjar t.d. með blandaðri byggð enda verði þess gætt að nábýli íbúðabyggðar og athafnasvæða gangi ekki gegn hvort öðru. Þess vegna er nauðsynlegt að skoða vel skilin á milli íbúðasvæða og athafnasvæða.
Allt land umhverfis Gömlu höfnina er byggt upp á landfyllingum og hefur sú landgerð verið framkvæmd í nokkrum áföngum frá því Örfirisey var tengd við meginlandið með Grandagarði í upphafi síðustu aldar. Möguleiki er á að koma fyrir nýjum fyllingum vestan Örfiriseyjar sem geta orðið grunnur að íbúðarbyggð eða blandaðri byggð. Grynningar út frá Örfirisey bjóða upp á að þessi kostur sé skoðaður en nálægð við miðborg Reykjavíkur og eldri byggð vesturbæjarins geta gert slíka byggð áhugaverða.
Það er eitt af meginmarkmiðum Faxaflóahafna sf. að gæða Gömlu höfnina því lífi sem rétt blöndun á margþættri starfsemi og þjónustu, íbúðabyggð og opnum svæðum getur boðið upp á.
